เสียงแหบ เป็นภาวะที่เสียงพูด เสียงร้องเปลี่ยนแปลงไปจากภาวะปกติ

อาการเสียงแหบนี้เกิดขึ้นได้จากหลาย สาเหตุ แต่สามารถแบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่ๆ คือ ภาวะความผิดปกติของรูปร่างของสายเสียง (anatomical change) หรือภาวะความผิดปกติของการทำงาน (functional change) ซึ่งสามารถวินิจฉัยได้โดยการตรวจทางหู คอ จมูก โดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

กล่องเสียง (larynx) เป็นอวัยวะส่วนสำคัญในการก่อกำเนิดเสียง ขณะที่ลมจากปอดผ่านมายังกล่องเสียงนั้น สายเสียง (vocal cord) ซึ่งควบคุมด้วยแขนงของเส้นประสาทสองคู่ที่ 10 (cranial nerve) จะควบคุมการสั่นสะเทือนของเสียงให้มีระดับเสียงสูงหรือต่ำตามต้องการ เมื่อคลื่นเสียงที่สั่นตามความถี่ที่กำหนดผ่านโคนลิ้น เพดานปาก ฟัน ริมฝีปาก จะออกมาเป็นภาษาที่ต้องการ

สาเหตุของการเกิดเสียงแหบที่พบบ่อย

1.การอักเสบของสายเสียง (laryngitis)
การอักเสบของสายเสียงที่เกิดจากการติดเชื้อมักมีอาการเฉียบพลัน ผู้ป่วยจะมีอาการคล้ายไข้หวัด (flulike symptoms)มาก่อน 2-3 วัน จากนั้มีอาการเจ็บคอมากขึ้น เสียงจะเริ่มเปลี่ยนแปลงจนถึง เสียงหายไป ตรวจร่างกายจะพบว่าสายเสียงบวมแดง มีแผลบนสายเสียง ถ้ามีการติดเชื้อแบคทีเรีย จะมีเสมหะข้นเขียว และไอได้ การรักษาขั้นต้น ผู้ป่วยจำเป็นต้องพักเสียง งดใช้เสียง ดื่ม น้ำมาก ๆ ยาปฏิชีวนะจำเป็นในรายที่มีการติดเชื้อแบคทีเรีย

2.การใช้เสียงผิดวิธี(voice abuse)
พบในผู้ที่มีอาชีพต้องใช้เสียงมาก เช่น พ่อค้า แม่ค้า นักร้อง คุณครู ฯลฯ ใช้เสียงผิดวิธี หรือใช้เสียงมากเกินไป ตะโกน ตะเบ็งเสียง ทำให้เกิดการอักเสบของสายเสียงชนิดที่ไม่มีการติดเชื้อ ในระยะเริ่มต้นจะมีอาการเสียงแหบ เมื่อใช้เสียงนานๆ แต่พอพักเสียงอาการจะดีขึ้น ในบางรายที่มีอาการรุนแรงมากขึ้นสายเสียงจะเกิดแผลเป็นหรือตุ่มแผลเป็น (vocal nodule ) ขึ้นได้ จะมีเสียงแหบมากขึ้น และอาการไม่หายเมื่อพักการใช้เสียง การรักษาในระยะเริ่มต้น ใช้เพียงการพักเสียงและใช้เสียงให้ถูกต้อง ถ้าสายเสียงบวมมากเสียงแหบอยู่นาน ต้องใช้ยาลดบวม ในรายที่เป็นตุ่มแผลเป็นที่ไม่ตอบสนองต่อการฝึกพูด การใช้ยา จำเป็นต้องได้รับการส่องกล้องทำการผ่าตัดตกแต่งสายเสียง โดยใช้กล้องจุลทัศน์ (microscopic exision)

3.ความผิดปกติของระบบประสาท
การเกิดอัมพาตของแขนงเส้นประสาทสมองคุ่ที่ 10 (recirrent laryngeal nerve) ที่ควบคุมการเคลื่อนไหวของสายเสียงจะทำให้ผู้ป่วยมีเสียงแหบขณะออกเสียง ซึ่งสาเหตุอาจเกิดได้จากการผ่าตัดบางชนิด โรคทางระบบสมอง โรคเกี่ยวกับปลายประสาท หรือจากสาเหตุจากภายนอก ตรวจร่างกายจะพบอัมพาตของสายเสียงขณะออกเสียง อาจมีอาการสำลักอาหารหรือน้ำลายได้ การหายใจปกติ อาการอาจดีขึ้นได้เองจากการที่เส้นประสาทกลับมาทำงานเหมือนเดิม หรือมีการทำงานชดเชยจากสายเสียงอีกข้าง ในรายที่อาการเสียงแหบไม่ดีขึ้น ต้องได้รับการผ่าตัดแก้ไข

4.เนื้องอก
เนื้องอกชนิดไม่ร้ายแรงจะเกิดจากไวรัส (laryngeal papilloma) มักพบในเด็ก เป็นซ้ำ ๆ ได้บ่อย การรักษาจะต้องได้รับการผ่าตัดก้อนเนื้อเป็นระยะๆ เนื้อ งอกชนิดร้ายแรง (มะเร็ง) พบผู้ใหญ่สัมพันธ์กับการสูบบุหรี่ หรือดื่มเหล้า ผู้ป่วยจะมีอาการเสียงแหบ หายใจลำบาก กลืนอาหารเจ็บ หรือมีอาการร่วมกับต่อมน้ำเหลองโต ตรวจพบก้อนเนื้อที่บริเวณกล่องเสียง ผลพยาธิวิทยาของชิ้นเนื้อเป็นส่วนสำคัญที่สุดในการวินิจฉัย การรักษาขึ้นอยู่กับระยะของโรค ส่วนมากมักต้องได้รับการผ่าตัดกล่องเสียงและต่อมน้ำเหลืองการฉายแสง การให้เคมีบำบัดก็เป็นวิธีที่จะช่วยควบคุมโรคได้ดีขึ้น

โดยสรุป เสียงแหบ เกิดได้หลายสาเหตุ ตั้งแต่ระดับไม่รุนแรงจนถึงอันตราย บางสาเหตุหายได้เอง บางชนิดต้องได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิด ในผู้ป่วยที่มีอาการเสียงแหบและได้รับการรักษาแล้วไม่ดีขึ้นใน 2 สัปดาห์ ควรได้รับการตรวจจากแพทย์หู คอ จมูก เพื่อแยกโรคที่เป็นอันตราย และเพื่อการดูแลรักษาอย่างเหมาะสมต่อไป

ขอบคุณที่มา รศ.นพ.วีระชัย คีรีกาญจนะรงค์ โสตศอนาสิกแพทย์ โรงพยาบาลพญาไท 2